De Spaanse Revolutie: Waarom leeftijd op hout niet langer de norm is

Wie aan Spaanse wijn denkt, denkt vaak direct aan de termen Crianza, Reserva en Gran Reserva. Logisch, het zijn termen die je vaak tegenkomt. Decennialang was dit het heilige huisje van de Spaanse wijnwetgeving: hoe langer een wijn op hout lag, hoe 'beter' hij was. Maar de afgelopen 30 jaar is er een stille revolutie gaande. Er is een generatie wijnmakers opgestaan die heeft bewezen dat kwaliteit niet in de kelder wordt gemaakt door de klok te laten tikken, maar in de wijngaard, in hoe die wijn in de kelder ligt, in hoogte zoeken, en nog veel meer.

Van Franco naar de wereldtop

Om te begrijpen waar Spanje nu staat, moeten we terug naar de periode van na het Franco-regime. Spanje was destijds een land van bulkproductie en coöperaties. Fabriekswijn om het oneerbiedig te zeggen. Het niveau was degelijk, maar zelden spectaculair. De echte ommekeer kwam in de jaren '80 en '90, met Ribera del Duero als de grote katalysator.

Huizen zoals Vega Sicilia lieten al langer zien wat er mogelijk was, maar de bredere regio Ribera del Duero gaf Spanje de broodnodige kickstart. Ze maakten wijnen met meer concentratie, minder vanille, kracht en een modernere focus. Dit was de broodnodige wake-up call voor de gevestigde orde in Rioja. Rioja moest wel veranderen om relevant te blijven, wat leidde tot een verschuiving van zwaar Amerikaans eiken (met die typische vanillegeur) naar subtieler Frans eiken en een focus op het unieke terroir.

De breuk met het verleden: Leeftijd ≠ Kwaliteit

De belangrijkste les van de moderne Spaanse wijnmaker, een beweging die mede door pioniers als Torres in gang is gezet, is dat de traditionele classificaties beperkend werken.

De "old-skool" manier (Crianza/Reserva) beloont tijd op vat. De nieuwe generatie stelt echter:

• Houtgebruik is een middel, geen doel: Men experimenteert met amfora’s (aardewerk), grotere vaten (foudres), vaten van acaciahout of beton om de puurheid van het fruit te bewaren.

• Hoogte en koelte: Er wordt actief gezocht naar wijngaarden op grotere hoogte om frisheid en elegantie te behouden in een opwarmend klimaat.

• Terroir boven traditie: Huizen zoals Bodegas Roda, Abadia Retuerta of de vernieuwers in Haro laten zien dat een wijn van een specifiek perceel veel meer zegt dan een label dat aangeeft dat de wijn twee jaar in een kelder heeft gelegen.

De politiek van status: DOCa vs. Ribera

Daarnaast speelt er een interessant politiek spelletje in Spanje. Als regio is de hoogte status die je kunt hebben de DOCa-status (Denominación de Origen Calificada). De term Pago sluit ik hieruit, dat is een single vineyard status. Maar goed, die DOCa, tot op de dag van vandaag hebben alleen Rioja en Priorat deze status.

Hoewel Ribera del Duero wijnen voortbrengt die de absolute wereldtop vormen (en vaak Rioja en Priorat in kwaliteit voorbijstreven), wordt de DOCa-status voor hen nog steeds tegengehouden.

Ribera del Duero lijkt er absoluut niet wakker van te liggen. Zij hebben bewezen dat ze zich kunnen profileren op basis van kwaliteit en identiteit, zonder afhankelijk te zijn van een traditionele hiërarchie die de 'nieuwe wereld' van wijnmaken niet meer volledig dekt. Precies waar die nieuwe aanpak om draait dus, weg van oude badges en titels.

Wat betekent dit voor jou in de winkel?

Als je nu een fles Spaanse wijn koopt, staar je dan niet blind op de term 'Gran Reserva'. Een moderne wijnmaker uit Ribera of een vernieuwend huis uit Rioja kan een wijn maken zonder deze classificatie die vele malen complexer, spannender en gastronomischer is. 

Wat niet wil zeggen dat die oude benamingen slecht betekenen. In tegendeel. Je moet het echter wel zien als onderdeel van het wijnmaken, niet als hoe de wijn is. Wijnmaken is meer dan het een specifieke periode op hout laten liggen.

De checklist voor modern Spanje:

1. Focus op de producent: Namen die investeren in hun wijngaarden, wijnmakers, kelders, zeggen meer dan de rijpingsterm op het etiket.

2. Let op de regio en vineyards: Ontdek de hooggelegen wijngaarden in Ribera del Duero of het verschil tussen het hoger gelegen Rioja Alta, de nieuwe kwaliteitsprins, Rioja Alavesa en het lager gelegen, warmere Rioja Oriental.

3. Experimenteer met houtvrij: Probeer eens een Spaanse wijn die gerijpt is op amfora of beton; de puurheid van de Tempranillo-druif zal je verrassen.

4. Kijk verder dan Tempranillo: Tempranillo is de koning in Spanje, maar er worden ook hele verrassende dingen gedaan met stille pure Xarel-lo wijnen (gaan we nog voor je toevoegen, we zijn op zoek), met Albarino die leeftijd kan hebben, met Godello, de hele oude Mencia stokken in Bierzo, en zo nog veel meer.